Słowniczek
Kluczowe pojęcia z zakresu neurologopedii.
Afazja
Zaburzenie mowy spowodowane uszkodzeniem mózgu, objawiające się problemami z mówieniem, rozumieniem, czytaniem i pisaniem.
Afazja ruchowa (typu Broca)
Rodzaj afazji, w którym pacjent rozumie mowę, ale ma duże trudności z płynnym mówieniem. Mowa jest często uboga i "telegraficzna".
Afazja czuciowa (typu Wernickego)
Rodzaj afazji, w którym pacjent mówi płynnie, ale jego mowa jest nielogiczna i niezrozumiała ("sałatka słowna"). Występują również problemy z rozumieniem mowy.
Afazja nominalna (amnestyczna)
Rodzaj afazji, w której głównym problemem jest trudność z przypominaniem sobie nazw przedmiotów i pojęć.
Afazja globalna
Najcięższa forma afazji, w której zdolności mówienia i rozumienia są niemal całkowicie utracone.
Ankyloglosja
Skrócone wędzidełko języka, które ogranicza jego ruchomość. Może utrudniać ssanie, połykanie i prawidłową wymowę.
Apraksja mowy
Zaburzenie neurologiczne polegające na trudnościach z planowaniem i wykonywaniem precyzyjnych ruchów niezbędnych do mówienia, mimo braku osłabienia mięśni.
Code-switching (mieszanie języków)
Naturalne zjawisko u osób dwujęzycznych, polegające na naprzemiennym używaniu dwóch języków w jednej wypowiedzi. Jest to świadoma strategia komunikacyjna, a nie błąd.
Dyslalia (wady wymowy)
Ogólne określenie na nieprawidłową realizację jednej lub wielu głosek.
Dysfagia
Zaburzenia połykania, czyli trudności w przemieszczaniu pokarmu z jamy ustnej do żołądka.
Dyzartria
Zaburzenie mowy wynikające z uszkodzenia ośrodków i dróg nerwowych, prowadzące do niewyraźnej, spowolnionej i cichej mowy z powodu osłabienia mięśni artykulacyjnych.
Elektrostymulacja w terapii dysfagii
Metoda wspomagająca rehabilitację połykania, polegająca na stymulacji nerwów i mięśni za pomocą prądu o niskim natężeniu.
Frenotomia
Zabieg chirurgicznego podcięcia skróconego wędzidełka (najczęściej języka).
Kąpiel słowna
Świadoma strategia wspierania rozwoju mowy dziecka, polegająca na częstym mówieniu do niego, opisywaniu otoczenia i rozszerzaniu jego wypowiedzi w naturalnych, codziennych sytuacjach.
Mowa przełykowa
Technika mowy zastępczej, której uczą się pacjenci po laryngektomii (usunięciu krtani). Głos tworzony jest poprzez odbijanie powietrza z przełyku.
Onkologopedia
Dział logopedii zajmujący się profilaktyką, diagnozą i terapią zaburzeń komunikacji u pacjentów z chorobami nowotworowymi w obrębie głowy i szyi.
Przewodnictwo kostne
Sposób przekazywania dźwięku, w którym wibracje są przenoszone przez kości czaszki bezpośrednio do ucha wewnętrznego, z pominięciem drogi powietrznej (przewodu słuchowego i błony bębenkowej).
Opóźniony rozwój mowy (ORM)
Sytuacja, w której umiejętności językowe dziecka rozwijają się znacznie wolniej w stosunku do norm wiekowych.
Reranie (rotacyzm)
Wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski "r".
Seplenienie (sygmatyzm)
Wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek dentalizowanych (ś, ź, ć, dź; s, z, c, dz; sz, ż, cz, dż).
Terapia melodyczną intonacją (MIT)
Metoda terapii afazji, która wykorzystuje śpiew i intonację do odbudowy zdolności mówienia.
Terapia miofunkcjonalna
Terapia mająca na celu korygowanie nieprawidłowych wzorców mięśniowych w obszarze ustno-twarzowym, takich jak oddychanie przez usta, nieprawidłowe połykanie czy nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka.
Wczesna interwencja logopedyczna
Działania profilaktyczne i terapeutyczne podejmowane w stosunku do niemowląt i małych dzieci (0-2 lata) z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego, które mogą wpływać na rozwój mowy.
Zaburzenia przetwarzania słuchowego (APD)
Zaburzenie, w którym mózg ma trudności z prawidłową interpretacją i analizą dźwięków, mimo że sam narząd słuchu (uszy) działa poprawnie. Objawia się to m.in. problemami ze zrozumieniem mowy w hałasie, rozróżnianiem podobnie brzmiących głosek czy z lokalizacją źródła dźwięku.